Sosyal güvenlik sistemi, çalışma hayatının önemli bir parçası. Ancak herkes çalışma hayatını düzenli ve kesintisiz bir şekilde sürdürmeyebiliyor. İşten ayrılma, belirli bir dönem çalışmama ya da çalışma hayatına ara verme gibi farklı durumlarda da sosyal güvenlik açısından prim günlerinin devamlılığı önemli hale geliyor.
Tam da bu noktada isteğe bağlı sigorta gündeme geliyor. Çalışmayan veya zorunlu sigortalılık kapsamında bulunmayan kişilerin kendi primlerini ödeyerek sosyal güvenlik sistemine dahil olmalarını sağlayan isteğe bağlı sigorta, özellikle emeklilik planlaması açısından önemli bir seçenek.
Peki, isteğe bağlı sigorta tam olarak nedir, kimler başvurabilir, primleri ne kadar ve emeklilik açısından nasıl değerlendirilir? O halde gelin, isteğe bağlı sigorta hakkında bilinmesi gereken detayları birlikte keşfedelim.
İsteğe Bağlı Sigorta Nedir?
İsteğe bağlı sigorta, herhangi bir zorunlu sigortalılık kapsamında bulunmayan kişilerin kendi istekleriyle prim ödeyerek uzun vadeli sigorta kolları ile Genel Sağlık Sigortasından yararlanmasını sağlayan bir sosyal güvenlik uygulamasıdır.
Başka bir ifadeyle çalışma hayatına ara verdiğiniz bir dönemde sosyal güvenlik primlerinizi tamamen durdurmak yerine kendi adınıza prim ödeyerek sigortalılığınızı sürdürmeniz mümkün olabilir.
Kimler İsteğe Bağlı Sigortaya Başvurabilir?
İsteğe bağlı sigortadan yararlanabilmek için tabii ki belirli şartların karşılanması gerekiyor.
SGK’nın açıklamasına göre Türkiye’de ikamet eden kişiler ve Türkiye’de ikamet ederken sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelere taşınan Türk vatandaşları, belirli koşulları sağlamaları halinde isteğe bağlı sigortadan yararlanabilir. Bunun için temel şartlar ise şu şekilde:
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak
- Sigortalı olarak çalışılsa bile ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak
- Türkiye’de sosyal güvenlik kanunlarına göre malullük veya yaşlılık aylığı almıyor olmak
- 18 yaşını doldurmak
- İsteğe bağlı sigorta dilekçesiyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvuruda bulunmak
İsteğe Bağlı Sigorta Başvurusu Nasıl ve Nereden Yapılır?
İlk kez isteğe bağlı sigortalı olacak kişiler Sosyal Güvenlik İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan “İsteğe Bağlı Sigorta Giriş Bildirgesi” ile ikamet ettikleri yerdeki Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezi’ne başvurabilir.
Ancak günümüzde başvuru için SGK müdürlüğüne gitmek tek seçenek değil. İsteğe bağlı sigorta başvurusu e-Devlet üzerinden de gerçekleştirilebilir. Başvuruyu e-Devlet üzerinden yapmak isteyen kişiler, Sosyal Güvenlik Kurumu hizmetleri arasında yer alan isteğe bağlı sigortalılık başvuru ekranına girerek gerekli bilgileri doldurabilir ve başvurularını oluşturabilir.
Ayrıca şunu belirtelim; daha önce isteğe bağlı sigortalı olmuş ama sigortalılığı sona eren ve yeniden başlamak isteyen kişiler için ise süreç farklı. Bu durumda SGK’ya talep dilekçesi ile başvurulması gerekiyor.
İsteğe Bağlı Sigorta Ne Zaman Başlar ve Sonlanır?
Başvuru sonrasında bir diğer önemli konu ise isteğe bağlı sigortalılığın hangi tarihte başlayacağı. SGK uygulamasına göre sigortalılık, başvurunun kurum kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden gün başlıyor. Bu nedenle özellikle prim ödemelerinde kesinti yaşamak istemeyen kişilerin başvuru tarihini ve sigortalılığın başlangıç tarihini dikkate alarak planlama yapması önemli.
Sigortalılığın sona ermesi ise birkaç farklı durumda gerçekleşebiliyor. Bu durumları ise şu şekilde sıralamak mümkün:
- Kişi isteğe bağlı sigortalılığını kendi talebiyle sonlandırmak isterse primi ödenmiş son günü takip eden günden itibaren isteğe bağlı sigortalılığı sona eriyor.
- Kişi emeklilik aylığı talebinde bulunup aylığa hak kazanmışsa talep tarihi itibariyle isteğe bağlı sigortalılık sona erebiliyor.
- Sigortalının vefatı halinde ise sigortalılık ölüm tarihinde sona eriyor.
İsteğe Bağlı Sigorta Primi Ne Kadar?
Bu konuyla ilgili merak edilen bir diğer konu; ödenecek prim tutarı. Ancak isteğe bağlı sigorta primi, herkes için aynı tutarda değil. Çünkü ödenecek prim; kişinin prime esas kazanç olarak beyan ettiği tutar üzerinden hesaplanır.
SGK tarafından belirtildiği gibi “İsteğe bağlı sigorta prim oranı, prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında, sigortalı tarafından belirlenen prime esas aylık kazancın % 33’üdür.”
Bu hesaplama detaylarına göre de 2026 yılında prime esas kazanç alt sınırından ödeme yapan bir kişinin aylık isteğe bağlı sigorta primi 10.899,90 TL olur.
Daha yüksek bir kazanç üzerinden prim ödemek isteyen kişilerde ise ödenecek tutar, beyan edilen kazanca göre artar. Dolayısıyla isteğe bağlı sigorta primi hesaplarken sadece güncel asgari ücret değil, kişinin beyan ettiği prime esas kazanç ve uygulanacak %33’lük prim oranını birlikte değerlendirmek gerekir.
Ayrıca isteğe bağlı sigorta primlerinin düzenli olarak ödenmesi gerekiyor. SGK’nın güncel uygulamasına göre ait olduğu ayın primi en geç 12 ay içinde ödenmezse ilgili aya ait prim borcunu ödeme imkanı ortadan kalkıyor ve ödenmeyen ay için hizmet kazanılamıyor.
İsteğe Bağlı Sigorta Emeklilik Şartları Nelerdir?
İsteğe bağlı sigortanın en çok merak edilen konularından biri de emekliliğe nasıl etki ettiği. Burada aslında tek bir emeklilik yaşı veya prim gün sayısı vermek doğru değil. Çünkü emeklilik şartları kişinin ilk sigortalı olduğu tarih, mevcut prim günleri, sigortalılık statüsü ve tabi olduğu mevzuata göre değişebiliyor.
Özellikle 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren ilk defa isteğe bağlı sigortalı olan kişilerin ödedikleri primlerin 4/b kapsamında değerlendirilmesi, emeklilik planlamasında ayrıca dikkate alınması gereken bir konu.
Bu nedenle “İsteğe bağlı sigorta ödersem ne zaman emekli olurum?” sorusunun cevabı kişiden kişiye değişebilir. İlk sigorta giriş tarihi, bugüne kadar ödenen toplam prim gün sayısı ve hangi sigortalılık statülerinde ne kadar süre geçirildiği birlikte değerlendirilmeli.
Sonuç olarak isteğe bağlı sigorta, herhangi bir işverene bağlı olarak çalışmayan kişilerin sosyal güvenlik sistemine dahil olarak emeklilik için prim ödemeye devam edebilmesine imkan sağlayan önemli bir seçenek. Ancak emeklilik planlamasında sadece SGK üzerinden yapılacak prim ödemelerini değil, uzun vadeli finansal ihtiyaçları da birlikte değerlendirmek gerekiyor.
Bu noktada Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), SGK kapsamında elde edilecek sosyal güvenceye ek olarak uzun vadeli birikim yapmak isteyen kişiler için değerlendirilebilecek alternatiflerden biri olarak öne çıkıyor. İsteğe bağlı sigorta ile BES’in amaçları ve işleyişleri birbirinden farklı olsa da her iki çözüm de geleceğe yönelik finansal planlamanın bir parçası.
Biz de Ekol Sigorta olarak kişisel ihtiyaçlarınızı ve uzun vadeli hedeflerinizi değerlendirerek size uygun sigorta ve emeklilik çözümlerini belirlemenize destek oluyoruz. Siz de geleceğinizi bugünden planlamak ve Bireysel Emeklilik Sistemi hakkında daha detaylı bilgi almak istiyorsanız Bireysel Emeklilik Sistemi sayfamızı inceleyebilir veya size en uygun çözümü birlikte değerlendirmek için hemen teklif alabilirsiniz.
Not: İsteğe bağlı sigorta ve emeklilik şartları kişisel sigortalılık geçmişine göre değişebildiğinden, bu içerikte yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Özellikle emeklilik hesabı açısından SGK kayıtlarının ve kişisel hizmet dökümünün ayrıca değerlendirilmesi gerekir. SGK’nın 2026 yılı güncel bilgilerine buradan ulaşabilirsiniz.